چک یکی از اسناد تجاری پرکاربرد در معاملات روزمره است که قانونگذار برای آن اعتبار ویژهای قائل شده است. با این حال، اگر صادرکننده چک در موعد مقرر نتواند یا نخواهد وجه آن را پرداخت کند، دارنده چک با چالش وصول آن مواجه میشود. در این مقاله به بررسی دقیق مراحل قانونی و سریعترین راههای وصول چک برگشتی میپردازیم.
چک برگشتی چیست و چه زمانی گواهی عدم پرداخت صادر میشود؟
هنگامی که دارنده چک در تاریخ سررسید به بانک مراجعه میکند و به دلیل کسری یا فقدان موجودی، حساب مسدود یا امضای نامعتبر، امکان پرداخت وجه فراهم نمیشود، بانک موظف است بلافاصله گواهی عدم پرداخت (ممهور به مهر بانک) صادر کند. این گواهی اساس و پایه اصلی تمامی اقدامات حقوقی و کیفری بعدی است.
۳ روش اصلی برای وصول چک برگشتی
برای دریافت مبلغ چک، سه مسیر قانونی پیش روی دارنده چک قرار دارد:
۱. اقدام از طریق اداره ثبت (اجراییه ثبت)
طبق قانون جدید چک، دارنده میتواند بدون نیاز به طرح دعوی در دادگاه طولانیمدت، مستقیماً از طریق دایره اجرای ثبت اسناد رسمی اقدام کند.
مزیت: سرعت بالاتر در توقیف اموال صادرکننده (اموال منقول، غیرمنقول و حسابهای بانکی).
شرط اصلی: صدور گواهی عدم پرداخت و مطابقت امضای چک با سیستم بانک.
مزیت: سرعت بالاتر در توقیف اموال صادرکننده (اموال منقول، غیرمنقول و حسابهای بانکی).
شرط اصلی: صدور گواهی عدم پرداخت و مطابقت امضای چک با سیستم بانک.
۲. طرح دعوای حقوقی در دادگاه
اگر امکان اقدام ثبتی وجود نداشته باشد یا بخواهید دعوای خود را در مراجع قضایی دنبال کنید، تقدیم دادخواست حقوقی مطالبه وجه چک از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود.
مزیت: علاوه بر اصل مبلغ چک، امکان مطالبه خسارت تأخیر تأدیه (بر اساس نرخ تورم اعلامشده توسط بانک مرکزی) و هزینههای دادرسی از صادرکننده وجود دارد.
۳. اقدام کیفری (در شرایط خاص)
اگر چک از نوع «وعدهدار» نباشد (یعنی تاریخ صدور و تاریخ سررسید یکی باشد) و حداکثر ظرف مدت ۶ ماه از تاریخ سررسید برای وصول آن به بانک مراجعه کرده باشید و ظرف ۶ ماه از تاریخ گواهی عدم پرداخت شکایت خود را ثبت کنید، چک قابلیت پیگیری کیفری خواهد داشت که میتواند صادرکننده را با مجازاتهای تعزیری مواجه کند.
مفقود نشدن مدارک: اصل لاشه چک و گواهی عدم پرداخت بانک مهمترین ارکان اثبات ادعای شما هستند.
مسدودسازی حسابها: با اخذ گواهی عدم پرداخت، میتوانید تقاضای مسدودی تمامی حسابهای صادرکننده را به اندازه مبلغ چک از بانک بخواهید.
نتیجهگیری
وصول چکهای برگشتی نیازمند دقت به مهلتهای قانونی و انتخاب درست مسیر (ثبتی، حقوقی یا کیفری) است. برای جلوگیری از اتلاف وقت و حصول نتیجه بهتر، مشاوره با وکیل دادگستری در تنظیم دقیق اوراق قضایی نقش تعیینکنندهای دارد.